Vriendschap is een illusie, of in ieder geval veel minder hecht dan we willen geloven. Dat klinkt hard, maar er is een goede reden waarom zo veel mensen op een bepaald punt in hun leven tot deze conclusie komen. Wat we “vriendschap” noemen, is vaak een combinatie van gewoonte, gemak en gedeelde omstandigheden, en zodra die omstandigheden veranderen, verdwijnt de band meestal ook.
Dat betekent niet dat vriendschap waardeloos is. Het betekent dat we er een rooskleurig beeld van hebben dat zelden klopt met de werkelijkheid. En dat verschil, tussen wat we verwachten en wat vriendschappen werkelijk zijn, is precies waar de pijn zit.
Waarom vriendschap als een illusie voelt
De meeste vriendschappen ontstaan niet uit een diepe keuze, maar uit nabijheid. Je zat naast iemand op school, je werkte bij hetzelfde bedrijf, je woonde in dezelfde straat. Dat is geen vriendschap uit overtuiging, dat is vriendschap uit omstandigheid. En zodra de omstandigheid wegvalt, zoals een nieuwe baan, een verhuizing of een andere levensfase, blijkt hoe dun de band werkelijk was.
Verhuizingen en grote levensveranderingen zijn de grote filters van vriendschappen. Wat overblijft na zo’n filter, is vaak een handjevol mensen. En zelfs van die mensen merk je dat het contact verwatert als jij of zij niet actief investeert. Vriendschap vraagt onderhoud, en de meeste mensen onderhouden hun vriendschappen slechter dan ze denken.
Hoe ouder je wordt, hoe duidelijker vriendschap een illusie lijkt
Als kind en jongvolwassene heb je automatisch veel contact met leeftijdsgenoten. Je zit dagelijks op school, je sport samen, je hebt vrije tijd. Vriendschappen voelen dan vanzelfsprekend en diep. Maar dat gevoel van diepte komt grotendeels door de frequentie van contact, niet door de kwaliteit van de band zelf.
Naarmate je ouder wordt, neemt die vanzelfsprekende nabijheid af. Werk, relaties, kinderen en andere verantwoordelijkheden eisen tijd op. Dan blijkt dat veel vriendschappen eigenlijk draaiden op die gedeelde tijd en ruimte, niet op een echte keuze voor elkaar. Het liedje “Vriendschap” van Het Goede Doel raakte hier in 1983 al een gevoelige snaar mee: hoe ouder je wordt, hoe meer je beseft hoe vergankelijk vriendschappen werkelijk zijn.
Dat besef is niet prettig, maar het is wel eerlijk. Mensen die op middelbare leeftijd terugkijken op hun vriendenkring van vroeger, zien vaak dat er van tientallen “vrienden” een paar mensen overblijven met wie echt contact is. En zelfs binnen die kleine groep is de diepte van de band niet altijd wat je hoopte.
Het verschil tussen vriendschap en bekendheid
Een groot deel van wat we vriendschap noemen, is eigenlijk bekendheid. Je kent iemand al lang, je weet dingen over zijn of haar leven, je voelt vertrouwdheid. Maar vertrouwdheid is niet hetzelfde als werkelijke betrokkenheid. Een vriend die je al twintig jaar kent maar nooit beschikbaar is als het er echt toe doet, is eigenlijk een bekende met een lange geschiedenis.
Echte vriendschap vraagt dat iemand er is als het moeilijk wordt, dat iemand kiest voor jou ook als dat ongemakkelijk of tijdrovend is. Dat is zeldzamer dan we willen geloven. De meeste mensen zijn bereid vriendschap te bieden zolang het geen grote moeite kost. Zodra dat verandert, zie je wat de vriendschap werkelijk waard is.
Is vriendschap dan waardeloos?
Nee, maar de verwachting moet kloppen met de werkelijkheid. Als je vriendschappen ziet als wisselende, tijdelijke verbindingen die waardevol zijn in de periode dat ze bestaan, levert dat veel minder teleurstelling op dan wanneer je gelooft dat vriendschappen voor altijd zijn. Vriendschappen hebben een houdbaarheidsdatum, en dat is geen mislukking. Het is gewoon hoe mensen leven.
Wat je wel kunt doen, is bewuster kiezen met wie je tijd en energie investeert. In plaats van een grote groep oppervlakkige connecties bijhouden, loont het om te investeren in een kleine groep mensen waarbij er sprake is van wederzijdse betrokkenheid. Niet omdat dat gegarandeerd werkt, maar omdat de kans op een betekenisvolle band dan groter is.
- Kies mensen die ook zonder aanleiding contact zoeken, niet alleen als het hen uitkomt.
- Let op wie er beschikbaar is als het slecht met je gaat, niet alleen als het goed gaat.
- Accepteer dat de meeste mensen in je leven tijdelijke metgezellen zijn, en dat dat oké is.
- Onderhoud actief de banden die er echt toe doen, want ze vervagen vanzelf als je dat niet doet.
Vriendschap is misschien een illusie in de romantische, voor-altijd-zin van het woord. Maar korte, eerlijke, wederzijdse verbindingen bestaan wel degelijk. Wie dat onderscheid maakt, wordt minder teleurgesteld en kan de vriendschappen die hij of zij wél heeft, beter waarderen voor wat ze zijn: tijdelijk, kwetsbaar en juist daarom het waard om zorgvuldig mee om te gaan.